Rak drzew owocowych i zgnilizna owoców
Wstęp
Rak drzew owocowych oraz zgnilizna owoców to poważne choroby, które dotykają wiele gatunków drzew owocowych. Wywoływane przez grzyb Neonectria ditissima, te schorzenia są szczególnie niebezpieczne dla sadów, w których mogą prowadzić do znacznych strat plonów. W artykule omówimy występowanie i szkodliwość tej choroby, jej objawy, sposób rozprzestrzeniania się oraz metody ochrony przed nią.
Występowanie i szkodliwość
Rak drzew owocowych jest szeroko rozpowszechniony w strefie klimatu umiarkowanego i można go spotkać w sadach, gdzie najczęściej atakuje jabłonie. Jednakże inne gatunki drzew owocowych również mogą być narażone na działanie tego patogenu. Skutki choroby są różne i zależą od lokalizacji zrakowacenia, które może wystąpić na pniu, konarach, drobnych gałązkach czy krótkopędach. Zrakowacenie prowadzi do stopniowego wyniszczenia części rośliny znajdującej się powyżej rany.
W przypadku, gdy zrakowacenie znajduje się na pniu lub konarach, zauważa się zdrobnienie liści oraz owoców powyżej miejsca infekcji. Gdy zrakowacenie otacza całą część drzewa, może dojść do obumarcia korony lub nawet całego drzewa. Oprócz tego, w przypadku jabłoni, rak drzew owocowych może powodować zgniliznę owoców zarówno na drzewach, jak i w przechowalniach.
Neonectria ditissima atakuje również liściaste drzewa w lasach oraz parkach, gdzie współistnieje z innymi patogenami. W takich przypadkach rak gruzełkowy drzew liściastych jest wywoływany przez różne gatunki z rodzaju Neonectria.
Objawy choroby
Objawy raka drzew owocowych są charakterystyczne i łatwe do zauważenia. Na młodych pędach miejsce rozwoju patogenu zmienia kolor na brązowy, co prowadzi do zapadania się kory i nekrozy. Efektem tego procesu jest tzw. „zobrączkowanie” pędu oraz obumarcie części powyżej miejsca zrakowacenia. Na konarach i pniach można zaobserwować zgrubienia oraz rany w miejscu infekcji.
Roślina podejmuje próbę obrony poprzez wytwarzanie kallusa otaczającego ranę; jednak ta obrona jest często nieskuteczna wobec Neonectria ditissima. Grzybnia rozwija się wewnątrz kallusa, niszcząc kolejne warstwy jego struktury. W efekcie powstaje rak otwarty z widocznym gołym drewnem. Czasami roślina może jednak zabliźnić ranę, co prowadzi do formowania się rany zamkniętej.
Na powierzchni zrakowień pojawiają się białawe poduszeczki – sporodochia – które są miejscem bezpłciowego zarodnikowania konidialnego. Jesienią w szczelinach kory zakażonej przez patogen tworzą się perytecja z askosporami, które powstają na drodze askogamii.
Epidemiologia rozprzestrzeniania się choroby
Choroba rozprzestrzenia się zarówno przez konidia, jak i askospory. Duża wilgotność powietrza oraz długotrwałe opady deszczu sprzyjają jej rozwojowi. Zarodniki przenoszone są przez wiatr oraz wodę. Nasilenie choroby w sadzie zależy od kondycji drzew oraz ich podatności na patogen. Niektóre odmiany jabłoni, takie jak 'Koksa Pomarańczowa’ czy 'Reneta Kanadyjska’, są szczególnie wrażliwe na działanie Neonectria ditissima, podczas gdy inne odmiany jak 'Close’ czy 'Antonówka’ wykazują większą odporność.
Jak dotąd nie ustalono dokładnie mechanizmów infekcji jabłek przez zarodniki; przypuszcza się, że mogą one wnikać przez przetchlinki. Jednak wcześniejsze zakażenia sugerują inne drogi infekcji. Główne miejsca zakażeń to rany na pędach, przez które wrastają strzępki infekcyjne kiełkujących zarodników. Badania wykazują, że podczas deszczu trwającego co najmniej sześć godzin może wydostać się od 4000 do 45 000 askospor z jednej zgorzeli.
Zimowanie patogenu następuje w postaci perytecji oraz grzybni w tkankach porażonych przez grzyba. Konidia przenoszone są na niewielkie odległości głównie przez krople deszczu, podczas gdy askospory mogą być transportowane przez wiatr na znaczne odległości.
Ochrona przed chorobą
Aby zapobiec występowaniu raka drzew owocowych oraz zgniliźnie owoców, warto stosować kilka metod ochrony roślin:
- Regularne wycinanie pędów wykazujących oznaki choroby jest kluczowe dla ograniczenia jej rozprzestrzeniania.
- W przypadku pojawienia się choroby na pniu lub grubych konarach należy usunąć porażoną korę aż do zdrowego drewna i zabezpieczyć ranę pastą sadowniczą lub farbą emulsyjną z dodatkiem fungicydu.
- Po zakończeniu wiosennego przycinania drzew lub po gradobiciu warto profilaktycznie opryskiwać drzewa fungicydami z grupy benzymidazowej (np. tiofanat metylowy).
Zakończenie
Rak drzew owocowych oraz zgnilizna owoców to poważne zagrożenia dla sadowników i ich upraw. Świadomość występowania objawów oraz znajomość metod ochrony przed tą chorobą są kluczowe dla zachowania zdrowia drzew i uzyskania dobrych plonów. Regularne badanie stanu zdrowia roślin oraz stosowanie odpowiednich praktyk agrotechnicznych może pomóc w minimalizowaniu ryzyka zakażenia i strat związanych z tą groźną chorobą grzybową.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).