Lodówka (ptak)
Lodówka (Clangula hyemalis) – charakterystyka gatunku
Lodówka to średniej wielkości ptak wodny, który należy do rodziny kaczkowatych (Anatidae). Ten unikalny przedstawiciel fauny zamieszkuje tundrę Eurazji oraz Ameryki Północnej. Jest to gatunek, który najliczniej występuje w polskiej strefie Bałtyku, szczególnie podczas zimowania. Niestety, liczebność lodówki spada, co czyni ją gatunkiem narażonym na wyginięcie. W artykule przedstawimy jego systematykę, wygląd, zachowania, środowisko życia oraz zagrożenia, które go dotyczą.
Systematyka i klasyfikacja
Lodówka jest jedynym przedstawicielem rodzaju Clangula i nie wyróżnia się podgatunkami. Została opisana po raz pierwszy w 1758 roku przez Karola Linneusza. Jako gatunek narażony, lodówka znajduje się w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody. W Polsce jest objęta ścisłą ochroną gatunkową.
Wygląd zewnętrzny
Lodówka wyróżnia się okrągłą głową oraz krótkim dziobem. Samce są większe od samic i posiadają długi ogon z ostro zakończonymi sterówkami, co przypomina ogon jaskółczy. W szacie godowej samca dominują ciemnobrązowe barwy na głowie, szyi i piersi, a wierzch ciała jest czarny z brązowymi brzegami. Brzuch ma kolor biały. Ciekawym elementem są duże białe plamy wokół oczu.
W okresie zimowym samce zmieniają swoje upierzenie na białe z czarnymi skrzydłami oraz wyraźnymi czarnymi plamami na grzbiecie, piersiach i bokach głowy. Samice natomiast mają bardziej stonowane kolory – różne odcienie szarości z białymi akcentami na głowie i szyi. W zimie ich upierzenie jest jasnoszare z brązowym grzbietem.
Wielkość lodówki jest zróżnicowana: samce osiągają długość ciała od 51 do 60 cm (w tym sterówki 13–15 cm), a samice mają długość od 37 do 47 cm. Rozpiętość ich skrzydeł wynosi od 73 do 79 cm. Masa ciała samców wynosi od 650 do 900 g, podczas gdy samice ważą od 550 do 800 g.
Zachowanie i głos
W okresie toków samce wydają charakterystyczne dźwięki, które brzmią jak „a-a-aulik”. Z kolei dźwięki wydawane przez samice są bardziej gardłowe i mniej melodyjne. Lodówki są znane z tego, że potrafią nurkować w poszukiwaniu pożywienia, osiągając głębokość do 60 metrów.
Środowisko życia i zasięg występowania
Lodówki preferują środowiska wodne takie jak jeziora i wolno płynące rzeki w strefie tundry. W czasie zimy przebywają na niezamarzniętych wybrzeżach mórz oraz dużych jeziorach. Ich zasięg występowania obejmuje tundrę Eurazji oraz Ameryki Północnej, a sporadycznie można je spotkać na Orkadach i Szetlandach.
Zimą lodówki migrują na wybrzeża Wysp Brytyjskich, Morza Północnego oraz Bałtyku. W Polsce pojawiają się licznie podczas przelotów oraz zimą od końca września do początku maja. Większość osobników przebywa na pełnym morzu, a w głąb kraju zalatują bardzo nielicznie.
Pożywienie
Lodówki żywią się drobnymi zwierzętami wodnymi takimi jak mięczaki, skorupiaki oraz owady. W ich diecie znajdują się również narybek oraz rośliny wodne, m.in. mchy i glony. Ich zdolności nurkowania pozwalają im skutecznie poszukiwać pokarmu na dużych głębokościach.
Rozród
Lodówki przybywają na lęgowiska w tundrze w kwietniu i maju. Już na zimowisku dobierają się w pary. Gniazdo zakładają w pobliżu wody nad jeziorami lub rzekami o powolnym prądzie. Zwykle znajduje się ono w ukryciu pod osłoną roślinności lub kamieni. Gniazdo ma formę dość głębokiej jamki wysłanej trawami i liśćmi oraz dużą ilością ciemnego puchu.
Samica składa od pięciu do dwunastu oliwkowych lub kremowych jaj o średnich wymiarach 54 × 38 mm. Wysiadywanie jaj trwa od 24 do 29 dni i przeprowadza je wyłącznie samica. Pisklęta opuszczają gniazdo zaraz po wykluciu i usamodzielniają się po około 35-40 dniach życia.
Lodówki odlatują na zimowiska między wrześniem a listopadem, co stanowi istotny element ich cyklu życiowego.
Status ochrony i zagrożenia
Status ochrony lodówki jest niepokojący – zaliczana jest do kategorii VU (gatunek narażony) według Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody. Liczebność światowej populacji w 2017 roku szacowano na około 3,20–3,75 miliona osobników, jednak globalny trend wskazuje na spadek liczby osobników tego gatunku.
Główne zagrożenia dla lodówki to zaplątanie się w sieci rybackie oraz choroby zakaźne takie jak ptasia cholera czy ptasia grypa. Dodatkowo w niektórych krajach lodówki traktowane są jako ptaki łowne, co również wpływa na ich liczebność.
W Polsce lodówka jest objęta ścisłą ochroną gatunkową, a jej liczebność zimującej populacji szacowano w latach 2013
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).