Synagoga Izaaka Jakubowicza w Krakowie
Synagoga Izaaka Jakubowicza w Krakowie
Synagoga Izaaka Jakubowicza, znana również jako Synagoga Ajzyka, to jeden z najważniejszych zabytków kultury żydowskiej w Krakowie. Położona w dzielnicy Kazimierz, przy ulicy Kupa 18, przez wiele lat uchodziła za najokazalszą i najbogatszą synagogę w mieście. Historia tej niezwykłej budowli sięga XVII wieku, a jej architektura oraz bogate wnętrze przyciągają uwagę nie tylko historyków, ale także turystów oraz miłośników kultury żydowskiej.
Historia synagogi
Synagoga została ufundowana przez kupca Izaaka Jakubowicza, który był przewodniczącym kahału kazimierskiego. Otrzymał on zezwolenie od króla Władysława IV w dniu 30 kwietnia 1638 roku. Jakubowicz był wspierany przez swoją żonę Brajndlę, która zasugerowała mu pomysł budowy synagogi. Proces budowy opóźnił się jednak z powodu sprzeciwu ze strony księdza Marcina Kłoczyńskiego, prepozyta klasztoru kanoników regularnych przy kościele Bożego Ciała. Ksiądz argumentował, że bliskość synagogi do chrześcijańskich domów może wywołać niestosowne sytuacje związane z przechodzeniem kapłanów niosących wiatyk.
Po długich negocjacjach i przekonywaniu biskupa krakowskiego Jakuba Zadzika, budowa synagogi mogła się rozpocząć. Uroczyste otwarcie miało miejsce w 1644 roku, a budowlę zaprojektował włoski architekt Giovanni Trevano. Warto dodać, że zachowały się także informacje o Janie Laitnerze jako jednym z architektów tego obiektu.
W trakcie swojej historii synagoga doświadczyła wielu trudnych momentów. W 1656 roku, podczas potopu szwedzkiego, została obrabowana, a podczas zarazy w 1679 roku jej opiekunowie uciekli z cennym wyposażeniem do synagogi w Opatowie, skąd już nigdy nie wróciło. Kolejne zmiany miały miejsce w XIX wieku oraz po II wojnie światowej, kiedy synagoga przeszła liczne przebudowy i adaptacje.
Architektura i wnętrze
Budynek synagogi Izaaka ma prostokątny kształt i jest wzniesiony w stylu późnobarokowym. Na fasadzie głównej znajdują się dwubiegowe schody z balustradami oraz centralnym gankiem arkadowym przeznaczonym dla kobiet. Te elementy architektoniczne zostały dobudowane w 1992 roku, zastępując pierwotną drewnianą klatkę schodową.
Wnętrze synagogi jest bogato zdobione i pełne niezwykłych detali. Główna sala modlitewna ma wymiary 17,8 × 11,4 m, a wysokość do sklepienia wynosi 13,4 m. Sklepienie jest ozdobione bogatą dekoracją stiukową z lunetami. W zachodniej części znajduje się przedsionek z otwartą emporą na piętrze. Oddzielająca empory pięć arkad renesansowych na toskańskich kolumnach nadaje wnętrzu elegancki charakter.
Warto również zwrócić uwagę na polichromie zdobiące ściany sali głównej oraz babiniec. Większość z nich odkryto podczas prac restauracyjnych w latach 90. XX wieku. Inskrypcje te pochodzą głównie z XVII i XVIII wieku i są niezwykle istotne dla historii żydowskiej kultury materialnej.
Znaczenie kulturowe
Synagoga Izaaka Jakubowicza pełniła ważną rolę nie tylko jako miejsce kultu, ale także jako centrum życia społecznego Żydów krakowskich. Po II wojnie światowej synagoga została zamknięta i stopniowo popadła w ruinę. Dopiero po 1989 roku zyskała nowe życie jako część Centrum Edukacji Żydowskiej. Organizowane są tam liczne koncerty oraz spotkania o charakterze edukacyjnym, które mają na celu przybliżenie historii Żydów krakowskich oraz ich kultury.
W latach 1983–1996 przeprowadzono rozległe prace konserwatorskie, które pozwoliły na odkrycie wielu cennych detali architektonicznych oraz polichromii. Od 1997 roku synagoga jest otwarta dla zwiedzających i stała się miejscem wielu wydarzeń kulturalnych.
Legendy związane z synagogą
Z synagogą Izaaka Jakubowicza wiążą się także dwie ciekawe legendy. Pierwsza opowiada o rabusiach planujących obrabować nowo otwartą synagogę w 1644 roku. Rabin Jom Tow Heller doradził Izaakowi Jakubowiczowi sposób na odstraszenie złodziei – nakazał zamknąć bramy miasta i ubrać grupę Żydów w białe szaty, co miało sprawić, że rabusie zobaczyli duchy zmarłych i przestraszyli się na tyle, że uciekli bez łupów.
Druga legenda dotyczy skarbu ukrytego przez Izaaka Jakubowicza pod piecem jego domu. Pewnej nocy usłyszał on głos mówiący mu o skarbie zakopanym pod mostem w Pradze. Po długiej podróży okazało się jednak, że most jest strzeżony przez żołnierzy. Jednak dzięki rozmowie z jednym z nich odkrył, że skarb był ukryty pod jego piecem. Dzięki temu mógł sfinansować budowę swojej synagogi.
Zakończenie
Synagoga Izaaka Jakubowicza to nie tylko ważny zabytek architektury sakralnej, ale także symbol bogatej historii żydowskiej społeczności Krakowa. Jej historia pełna jest dramatycznych wydarzeń oraz legend, które przyciągają wielu zainteresowanych zarówno historią Żydów, jak i architekturą sakralną. Dziś synagoga stanowi ważne centrum kulturalne i edukacyjne, które pielęgnuje pamięć o żydowskiej tradycji oraz umożliwia lepsze z
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).